शान्तिको दीप जलाऔँ, एकताको यात्रालाई अझ सशक्त बनाऔँ

नेपाल संसारका सुन्दर र विशिष्ट राष्ट्रहरूमध्ये एक हो । प्राकृतिक सम्पदाले सम्पन्न हिमाल, पहाड र तराईले सजिएको यो देश केवल भौगोलिक विविधताका कारण मात्र महान् छैन, यहाँ बसोबास गर्ने अनेक जातजाति, भाषा, धर्म, संस्कृति, परम्परा र जीवनशैलीले पनि नेपालको पहिचानलाई विश्वसामु विशेष बनाएका छन् ।

यही विविधताको सम्मान, सहअस्तित्व र एकताले हाम्रो राष्ट्रिय अस्तित्वलाई बलियो बनाएको छ । त्यसैले “हिमाल, पहाड, तराई, कोही छैन पराई” भन्ने भावना केवल नारामा सीमित नभई प्रत्येक नेपालीको जीवनदर्शन बन्न आवश्यक छ । नेपालले आफ्नो इतिहासमा धेरै उतारचढाव पार गरेको छ । राजनीतिक परिवर्तन, प्राकृतिक विपत्ति, आर्थिक चुनौती र सामाजिक समस्याका बीच पनि नेपाली समाजले आपसी सहयोग, सद्भाव र सहिष्णुताको उदाहरण प्रस्तुत गर्दै आएको छ ।

२०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पदेखि कोभिड–१९ महामारीसम्मका कठिन समयमा नेपालीहरू एकअर्काको साथमा उभिएका थिए । त्यसबेला जात, धर्म, भाषा वा क्षेत्रभन्दा माथि उठेर मानवताको भावना जागेको थियो । यही भावना नेपालको वास्तविक शक्ति हो ।

तर पछिल्ला केही समययता समाजमा विभाजनकारी सोच, असहिष्णुता, सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने घृणाजन्य अभिव्यक्ति, अफवाह र आपसी अविश्वासका घटनाले चिन्ता थपेका छन् । साना विषयलाई ठूलो विवाद बनाउने, तथ्यभन्दा भावनालाई प्राथमिकता दिने र फरक विचार भएकालाई शत्रु ठान्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको देखिन्छ ।

यस्तो अवस्थाले सामाजिक सद्भाव कमजोर मात्र बनाउँदैन, विकास र समृद्धिको यात्रालाई समेत प्रभावित गर्छ । त्यसैले अहिले सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता शान्ति, संयमता र संवादको संस्कृतिलाई बलियो बनाउनु हो । नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई समान अधिकार प्रदान गरेको छ ।

प्रत्येक व्यक्तिलाई आफ्नो धर्म मान्ने, भाषा बोल्ने, संस्कृति संरक्षण गर्ने र आफ्नो पहिचानका साथ सम्मानपूर्वक बाँच्ने अधिकार छ । लोकतन्त्रको सुन्दरता नै यही हो कि सबैले आफ्नो विचार व्यक्त गर्न सक्छन् । तर अधिकारसँगै जिम्मेवारी पनि जोडिएको हुन्छ । आफ्नो अधिकारको प्रयोग गर्दा अरूको अधिकार र स्वतन्त्रताको सम्मान गर्नु प्रत्येक नागरिकको कर्तव्य हो । सहिष्णुता, पारस्परिक सम्मान र संवादको संस्कृतिबाट मात्र लोकतन्त्र बलियो बन्न सक्छ ।

हामीबीच राजनीतिक विचार फरक हुन सक्छन्, सामाजिक दृष्टिकोण फरक हुन सक्छ, धार्मिक आस्था फरक हुन सक्छ । तर नेपालको भविष्यप्रतिको आशा र जिम्मेवारी साझा हुनुपर्छ । राष्ट्र निर्माण कुनै एक व्यक्ति, एक दल वा एक समुदायको मात्र काम होइन । यो सम्पूर्ण नेपालीहरूको साझा अभियान हो । त्यसैले विभाजनको राजनीति होइन, एकताको संस्कृति आवश्यक छ । आरोप–प्रत्यारोपभन्दा समाधान खोज्ने सोचले मात्र देशलाई अगाडि बढाउन सक्छ ।

हाम्रो राष्ट्रिय गानमा भनिएको छ “सयौँ थुङ्गा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली।” यो केवल काव्यात्मक अभिव्यक्ति होइन, नेपालको राष्ट्रिय दर्शन हो । सयौँ प्रकारका फूलहरू मिलेर जस्तै एउटा सुन्दर माला बन्छ, त्यसैगरी अनेक भाषा, संस्कृति, धर्म र समुदाय मिलेर नेपाल बनेको छ । यदि एउटा फूल झर्यो भने मालाको सुन्दरता घट्छ; त्यसैगरी कुनै पनि समुदायलाई कमजोर बनाउने वा विभाजन गर्ने सोचले समग्र राष्ट्रलाई कमजोर बनाउँछ ।

आज सामाजिक सञ्जालको प्रभाव अत्यधिक बढेको छ । सूचना छिटो फैलिने सुविधासँगै गलत सूचना र अफवाह पनि तीव्र गतिमा फैलिन्छ । धेरैपटक अपुष्ट समाचार, भ्रामक भिडियो वा उत्तेजक अभिव्यक्तिका कारण समाजमा तनाव सिर्जना हुने गरेको छ । त्यसैले प्रत्येक नागरिकले कुनै पनि सूचना साझा गर्नु अघि त्यसको सत्यता जाँच्ने बानी बसाल्नुपर्छ । जिम्मेवार सञ्चार र जिम्मेवार नागरिकता आजको आवश्यकता हो ।

युवा पुस्ता राष्ट्रको भविष्य हो । उनीहरूमा ऊर्जा, सिर्जनशीलता र परिवर्तनको चाहना हुन्छ । यदि यही ऊर्जा शिक्षा, उद्यम, विज्ञान, प्रविधि, कृषि, पर्यटन, वातावरण संरक्षण र सामाजिक सेवामा लगाउन सकियो भने नेपालले विकासको नयाँ गति लिन सक्छ । तर यदि युवालाई घृणा, विभाजन र हिंसाको बाटोमा धकेलियो भने राष्ट्रले ठूलो क्षति व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले युवालाई सकारात्मक सोच, नेतृत्व क्षमता र सामाजिक उत्तरदायित्वतर्फ प्रेरित गर्नु आवश्यक छ ।

हाम्रो समाजमा धर्मले पनि शान्ति, प्रेम, करुणा र मानवताको सन्देश दिएको छ । हिन्दू, बौद्ध, मुस्लिम, किराँत, इसाई वा अन्य जुनसुकै धर्मका अनुयायी भए पनि सबै धर्मको मूल शिक्षा मानव कल्याण, सहिष्णुता र नैतिक जीवन हो । धर्मलाई विभाजनको माध्यम होइन, मानवतालाई जोड्ने पुलका रूपमा बुझ्न सके समाज अझ बलियो बन्न सक्छ ।

राष्ट्रप्रेम भनेको केवल राष्ट्रिय झण्डा फहराउनु वा देशभक्तिका नारा लगाउनु मात्र होइन । आफ्नो काम इमानदारीपूर्वक गर्नु, कानुनको पालना गर्नु, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्नु, वातावरण जोगाउनु, कर तिर्नु, भ्रष्टाचारको विरोध गर्नु, कमजोर वर्गको सम्मान गर्नु र समाजमा सकारात्मक योगदान दिनु नै सच्चा राष्ट्रप्रेम हो । जब प्रत्येक नागरिकले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्छ, तब राष्ट्र स्वतः बलियो बन्छ ।

हामीले आगामी पुस्तालाई कस्तो नेपाल दिने भन्ने प्रश्न आज अत्यन्त महत्वपूर्ण छ । हिंसा, द्वेष र अविश्वासले भरिएको समाज कि शान्ति, अवसर, समानता र सम्मान भएको समाज ? यसको उत्तर आज हामीले गर्ने व्यवहारले निर्धारण गर्नेछ । यदि हामीले घरबाटै सम्मान, सहिष्णुता र सहयोगको संस्कार विकास गर्‍यौँ भने त्यही संस्कार समाज हुँदै राष्ट्रभर फैलिनेछ ।
विकासको आधार केवल सडक, पुल र भवन मात्र होइन ।

विकासको वास्तविक आधार सामाजिक विश्वास, कानुनी शासन, सुशासन, शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक न्याय र नागरिकबीचको एकता हो । जहाँ शान्ति हुन्छ, त्यहाँ लगानी आउँछ । जहाँ विश्वास हुन्छ, त्यहाँ विकास हुन्छ । जहाँ एकता हुन्छ, त्यहाँ समृद्धिको ढोका खुल्छ ।

आज आवश्यकता कसैलाई हराउने होइन, सबैलाई सँगै अघि बढाउने हो । कुनै पनि समस्या संवादबाट समाधान गर्न सकिन्छ । मतभेद स्वाभाविक हुन्, तर मनभेद हुन दिनु हुँदैन । लोकतन्त्रमा बहस हुन्छ, तर बहसले सम्बन्ध तोड्नु हुँदैन । फरक विचारलाई सम्मान गर्ने संस्कारले नै लोकतन्त्रलाई परिपक्व बनाउँछ ।

आउनुहोस्, हामी सबैले आफ्नो मनमा शान्तिको दीप जलाऔँ । घरमा सद्भावको वातावरण बनाऔँ । समाजमा प्रेम, सहकार्य र विश्वास फैलाऔँ । जात, धर्म, भाषा वा क्षेत्रका आधारमा होइन, नेपाली भन्ने साझा पहिचानका आधारमा एकअर्कालाई सम्मान गरौँ । विभाजन होइन, एकता रोजौँ । घृणा होइन, मानवता रोजौँ । हिंसा होइन, संवाद रोजौँ ।

हामी सबैको साझा प्रयासबाट मात्र समृद्ध, शान्तिपूर्ण, न्यायपूर्ण र समावेशी नेपाल निर्माण सम्भव छ । यही हाम्रो पुस्ताको दायित्व हो र यही भावी पुस्ताप्रतिको उत्तरदायित्व पनि हो । शान्तिको उज्यालो, एकताको शक्ति र मानवताको मार्गमा अघि बढ्दै हामीले यस्तो नेपाल निर्माण गरौँ, जहाँ प्रत्येक नागरिकले गर्वका साथ भन्न सकोस् “यो देश हाम्रो हो, हामी सबै नेपाली हौँ, र हाम्रो भविष्य साझा छ ।”
लेखक : युवा नेता तथा समाजसेवी रामकृष्ण घिमिरे  ।