समृद्ध स्थानीय तह, सुखी स्थानीय जनता

नेपालको समृद्धिको बलियो आधार स्थानीय तह हो । स्थानीय सरकार सक्षम, पारदर्शी र उत्पादनमुखी भए मात्र गाउँ, नगर, जिल्ला हुँदै समग्र राष्ट्र समृद्ध बन्न सक्छ । त्यसैले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को स्थानीय बजेट जनताको वास्तविक आवश्यकता, स्थानीय भूगोल, प्राकृतिक स्रोत, कृषि, पर्यटन, उत्पादन, रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा तथा वातावरण संरक्षणलाई केन्द्रमा राखेर निर्माण गरिनुपर्छ ।

अबको बजेट “एक पालिका–एक पहिचान, एक वडा–एक उत्पादन, एक परिवार–एक रोजगारी” भन्ने मूल नाराका साथ अघि बढ्न आवश्यक छ ।
१. स्थानीय भूगोल र प्राकृतिक स्रोतको वैज्ञानिक अध्ययन हरेक गाउँपालिका तथा नगरपालिकाले बजेट निर्माण गर्नु अघि आफ्नो भूगोल, प्राकृतिक स्रोत र सम्भावनाको विस्तृत अध्ययन गर्नुपर्छ । स्थानीय स्तरमै रहेका स्रोतको पहिचान र उपयोगले दिगो विकास सम्भव हुन्छ ।
अध्ययनका मुख्य क्षेत्र
खोला, नाला, तालतलैया पहाड, जंगल तथा हरियाली खेतीयोग्य जमिन, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा पर्यटन सम्भावना, उद्योग सञ्चालन सम्भावना पशुपालन क्षेत्र, जडीबुटी तथा वनजन्य स्रोत स्थानीय सीप, कला र परम्परा नीति विज्ञ टोलीमार्फत “स्थानीय स्रोत नक्सांकन” प्रत्येक वडाको “सम्भाव्यता प्रोफाइल” तयार गर्ने । कुन क्षेत्रमा कुन योजना प्रभावकारी हुन्छ भन्ने वैज्ञानिक प्रतिवेदन तयार गर्ने ।
२. कृषि र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र
नेपालको अर्थतन्त्रको मुख्य आधार कृषि भएकाले कृषिलाई आधुनिक, व्यवसायिक र पर्यटनसँग जोडेर अगाडि बढाउनुपर्छ । कृषि कार्यक्रम धान, मकै, गहुँ, तोरी उत्पादन क्षेत्र विस्तार जैविक खेती अभियान सञ्चालन सिँचाइ विस्तार कार्यक्रम मल, बीउ तथा कृषि उपकरणमा सहुलियत किसान बीमा कार्यक्रम पशुपालन कार्यक्रम गाई, भैँसी, बाख्रा तथा भेडापालन प्रवर्द्धन कुखुरा, हाँस, टर्की लगायत पन्छीपालन दूध तथा मासु उत्पादन केन्द्र स्थापना ।
स्थानीय जात संरक्षण कार्यक्रम
उत्पादनसँग पर्यटन जोड्ने योजना कृषि अवलोकन केन्द्र स्थापना “फार्म टु टेबल” अवधारणाका रेस्टुरेन्ट गाउँमै अर्गानिक बजार सञ्चालन कृषिमा विद्यार्थी इण्टर्न कार्यक्रम ।
३. पर्यटन विकास : गाउँदेखि विश्वसम्म
हरेक स्थानीय तहले आफ्नो प्राकृतिक सुन्दरता, संस्कृति र परम्परालाई पर्यटनसँग जोड्नुपर्छ । पर्यटनका प्रमुख क्षेत्र होमस्टे सञ्चालन धार्मिक पर्यटन जंगल सफारी झरना तथा नदी पर्यटन जम्पिङ, र्‍याफ्टिङ तथा हाइकिङ स्थानीय खाना र संस्कृतिको प्रवर्द्धन आवश्यक पूर्वाधार सडक सुधार खानेपानी व्यवस्था इन्टरनेट सेवा विस्तार पर्यटक सूचना केन्द्र सरसफाइ अभियान स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन गर्ने जस्तै  गलैचा, ढाका, गार्मेन्ट, हस्तकला, स्थानीय खाद्यान्न तथा परिकार ।
४. विदेशबाट फर्किएका युवालाई उत्पादनमा जोड्ने
विदेशबाट फर्किएका युवाको सीप, अनुभव र पूँजीलाई उत्पादन र उद्यमसँग जोड्नुपर्छ । कार्यक्रम “रिटर्नी उद्यमी कार्यक्रम” सञ्चालन सहुलियत ऋण उपलब्ध गराउने सीपअनुसार उद्योग स्थापना सहयोग गार्मेन्ट, कृषि तथा साना उद्योग प्रवर्द्धन डिजिटल व्यवसाय तालिम लक्ष्य बेरोजगारी न्यूनीकरण विदेश पलायन रोकथाम गाउँमै रोजगारी सिर्जना
५. महिला, विद्यार्थी, वृद्धवृद्धा र बालबालिका केन्द्रित कार्यक्रम
महिलाका लागि महिला उद्यमशीलता कार्यक्रम सीपमूलक तालिम सहकारीमार्फत आयआर्जन सुरक्षित मातृत्व कार्यक्रम विद्यार्थीका लागि प्राविधिक तथा व्यवहारिक शिक्षा डिजिटल पुस्तकालय खेलकुद तथा नवप्रवर्तन कार्यक्रम “एक विद्यालय–एक उत्पादन” अभियान वृद्धवृद्धाका लागि निःशुल्क स्वास्थ्य जाँच ज्येष्ठ नागरिक सम्मान कार्यक्रम दिवा सेवा केन्द्र सञ्चालन बालबालिकाका लागि पोषण कार्यक्रम बालमैत्री विद्यालय खेलमैदान निर्माण ।
६. वन, वातावरण र जल संरक्षण
वातावरण संरक्षण बिना दिगो विकास सम्भव छैन। त्यसैले स्थानीय तहले वन, पानी र प्राकृतिक स्रोत संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ ।
कार्यक्रम हरियाली अभियान नदी तथा जलस्रोत संरक्षण पहिरो नियन्त्रण कार्यक्रम वनमा आधारित उद्योग जडीबुटी खेती विस्तार लक्ष्य जलवायु परिवर्तन नियन्त्रण वातावरणीय सन्तुलन कायम स्वच्छ गाउँ, स्वस्थ नागरिक ।
७. स्थानीय उद्योग र रोजगार
स्थानीय स्तरमै उद्योग स्थापना गरी रोजगारी सिर्जना गर्नुपर्छ ।
उद्योग क्षेत्र गार्मेन्ट उद्योग गलैचा उद्योग खाद्य प्रशोधन उद्योग डेरी उद्योग हस्तकला उद्योग नीति “एक वडा–एक उद्योग” कार्यक्रम स्थानीय उत्पादन खरिदमा प्राथमिकता युवा स्टार्टअप कोष स्थापना
८. स्वास्थ्य र शिक्षा सुधार
स्वास्थ्य प्रत्येक वडामा प्राथमिक उपचार केन्द्र एम्बुलेन्स सेवा विस्तार निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर टेलिमेडिसिन सेवा सञ्चालन शिक्षा प्राविधिक तथा सीपमूलक शिक्षा व्यवहारिक पाठ्यक्रम डिजिटल कक्षा सञ्चालन पुस्तकालय विस्तार ।
९. सुशासन र पारदर्शिता
जनताको विश्वास जित्न पारदर्शी र जनतामैत्री शासन आवश्यक छ ।
नीति बजेट सार्वजनिक सुनुवाइ नागरिक सहभागिता सुनिश्चित अनलाइन सेवा प्रणाली भ्रष्टाचार नियन्त्रण अभियान लक्ष्य जनतामैत्री शासन व्यवस्था पारदर्शी विकास प्रणाली विश्वासिलो स्थानीय सरकार ।
१०. राष्ट्रिय नारासहित समृद्धिको अभियान
“स्थानीय स्रोत, स्थानीय सीप, स्थानीय उत्पादन  समृद्ध नेपालको बलियो आधार।” “एक पालिका–एक पहिचान, एक वडा–एक उत्पादन, एक परिवार–एक रोजगारी ।” “उत्पादन, पर्यटन, रोजगार र सुशासन — समृद्ध नेपालका चार आधार ।”

अबको स्थानीय बजेट केवल सडक र भवन निर्माणमा सीमित हुनु हुँदैन । बजेटले जनताको जीवनस्तर सुधार, उत्पादन वृद्धि, पर्यटन विकास, रोजगारी सिर्जना, वातावरण संरक्षण र सामाजिक न्यायलाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ ।

स्थानीय तहले आफ्नो भूगोल, प्राकृतिक स्रोत, संस्कृति र जनशक्तिलाई सही ढंगले परिचालन गर्न सके नेपाललाई समृद्ध बनाउन धेरै समय लाग्दैन । “गाउँ समृद्ध भए देश समृद्ध हुन्छ, जनता सुखी भए राष्ट्र बलियो बन्छ।” लेखक नेकपा एमाले युवा नेता तथा समाजसेवी युवा प्रेमी रामकृष्ण घिमिरे ।