पानीसरा डाँडा : भक्तलाललाई नियाल्ने प्राकृतिक थलो

भक्तलालको सुन्दरता बुझ्न पानीसरा डाँडा एउटा महत्वपूर्ण स्थान हो । डाँडाबाट तलतिर हेर्दा गाउँ, खेतबारी, हरियाली र वरपरको प्राकृतिक भू-दृश्य एकैपटक आँखामा अटाउँछ ।

यही कारण पानीसरा डाँडा स्थानीय बासिन्दाका लागि मात्रै नभई बाहिरबाट आउने मानिसका लागि पनि आकर्षणको केन्द्र बन्न सक्ने सम्भावना बोकेको स्थान हो । पानीसरा डाँडाबाट देखिने भक्तलालको दृश्यमा गाउँको बीच-बीचमा रहेका घरहरू, वरपर फैलिएका हरिया खेतबारी, रूखबिरुवा र प्राकृतिक भू-दृश्यले छुट्टै सौन्दर्य थपेको छ ।

विशेषगरी वर्षायामपछि हरियालीले ढाकिएको समयमा यहाँको दृश्य झन् मनमोहक बन्ने गर्छ । डाँडाबाट गाउँलाई हेर्दा प्रकृति र मानव बस्तीबीचको सम्बन्ध पनि प्रस्ट देखिन्छ । एकातिर खेती र वनसँग जोडिएको पुरानो ग्रामीण जीवनशैली छ भने अर्कोतिर सडक, घर निर्माण र आधुनिक सुविधासँगै विस्तार हुँदै गएको नयाँ घरहरु देखिन्छ ।

भक्तलालको पहिचान : हरियालीभित्रको ग्रामीण जीवन

भक्तलालको मुख्य आकर्षण यसको प्राकृतिक वातावरण हो । गाउँ वरपरको हरियालीले यहाँको वातावरणलाई शान्त र रमणीय बनाएको छ । खेतीबारी, रूखबिरुवा र वन क्षेत्रसँग नजिक रहेको बस्ती भएकाले भक्तलालमा ग्रामीण जीवनको मौलिक अनुभूति गर्न सकिन्छ ।

शहरको भीडभाड र कोलाहलभन्दा टाढा गाउँको शान्त वातावरणमा बिहान चराचुरुङ्गीको आवाज, खेतबारीमा काम गर्ने किसान र वरपरको हरियालीले भक्तलाल र डम्बरपुरको दैनिक जीवनलाई आफ्‌नै किसिमको पहिचान दिएको छ । यहाँको प्रकृति स्थानीय बासिन्दाको जीवनसँग पनि प्रत्यक्ष जोडिएको छ।

खेतीपाती, पशुपालन, वन तथा प्राकृतिक स्रोतसँग जोडिएको जीवनशैली अझै पनि गाउँको सामाजिक र आर्थिक संरचनाको महत्वपूर्ण हिस्सा हो ।

पुराना घरमा इतिहास, नयाँ घरमा भविष्य

भक्तलालको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष यहाँ देखिने पुराना घरहरू हुन् । समय परिवर्तनसँगै गाउँमा धेरै कुरा बदलिएका छन् । तर पुरानो पुस्ताले निर्माण गरेका कतिपय घरहरूले अझै पनि गाउँको बिगत बोकेर उभिएका छन् ।

ती घरहरू केवल इँटा, माटो, काठ वा ढुंगाबाट बनेका संरचना मात्र होइनन् । तिनमा गाउँको इतिहास, स्थानीय वास्तुकला, पुर्खाको मेहनत र पुस्तौंदेखिको जीवनशैली जोडिएको छ । तर समय सधैं एउटै रहँदैन । अहिले भक्तलालमा आधुनिक शैलीका घरहरू पनि निर्माण भइरहेका छन् ।

नयाँ पुस्ताको आवश्यकता, सुविधा र बदलिँदो जीवनशैलीअनुसार पक्की तथा आधुनिक घर बन्न थालेका छन् । यसरी भक्तलालमा एकातिर पुरानो पुस्ताको पहिचान बोकेका घरहरू छन् भने अकर्कोतिर नयाँ पुस्ताले निर्माण गरिरहेका आधुनिक घरहरू। यही पुरानो र नयाँपनको मिश्रणले गाउँलाई थप रोचक बनाएको छ ।

पुराना घर संरक्षण गर्दै आधुनिक विकासलाई अगाडि बढाउन सकिए भक्तलालको मौलिक पहिचान पनि जोगिने र गाउँको स्वरूप पनि व्यवस्थित तथा आकर्षक बन्ने देखिन्छ ।

खेतीबारीसँग जोडिएको जीवन

भक्तलालको सुन्दरता यहाँका खेतीयोग्य जमिनसँग पनि जोडिएको छ। पानीसरा डाँडाबाट हेर्दा वरपर फैलिएका हरिया क्षेत्रले गाउँको कृषि जीवनलाई स्पष्ट देखाउँछन् । किसानका लागि यी हरिया खेतबारी केवल दृश्यका लागि सुन्दर वस्तु होइनन्, परिवारको जीवन धान्ने आधार हुन् ।

मौसमअनुसार विभिन्न कृषि उत्पादन हुने यी क्षेत्रमा किसानको श्रम, पसिना र आशा जोडिएको हुन्छ । हरियो बालीले भरिएका खेत, त्यसबीच देखिने घरहरू र वरपरका रूखबिरुवाले भक्तलाललाई ग्रामीण पर्यटनका दृष्टिले समेत सम्भावनायुक्त बनाएका छन् । यदि कृषि, प्रकृति र स्थानीय जीवनशैलीलाई जोडेर योजना बनाउन सकियो भने भक्तलाल भविष्यमा कृषि पर्यटन तथा ग्रामीण पर्यटनको आकर्षक गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ ।

प्रकृतिले दिएको सुन्दर उपहार

भक्तलालको सुन्दरता कृत्रिम रूपमा निर्माण गरिएको होइन । यसको ठूलो हिस्सा प्रकृतिले नै दिएको हो । गाउँ वरपरको हरियाली, प्राकृतिक भू-दृश्य, खेतबारी र पानीसरा र घारेघारी डाँडाबाट देखिने विस्तृत दृश्यले यहाँको मौलिक सौन्दर्यलाई कायम राखेको छ । आज मानिसहरू शहरको भीडबाट केही समय टाढा गएर शान्त वातावरणमा समय बिताउन चाहन्छन् ।

यस्तो अवस्थामा भक्तलालजस्ता प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएका गाउँहरू महत्वपूर्ण बन्न सक्छन् । पानीसरा डाँडाबाट बिहानको स्योंदय हेर्नु, गाउँको हरियाली नियाल्नु, गाउँको मौलिक बस्ती घुम्नु र स्थानीय जीवनशैली बुझ्नु आफैंमा एउटा फरक अनुभव हुन सक्छ ।

पर्यटनको सम्भावना बोकेको भक्तलाल

भक्तलाललाई व्यवस्थित ढंगले प्रचार-प्रसार गर्न सके यो क्षेत्र स्थानीय तथा आन्तरिक पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्न सक्छ । त्यसका लागि पानीसरा डाँडा र घोरेघारी डाँडालाई दृश्यावलोकनस्थलका रूपमा विकास गर्ने, पदमार्ग निर्माण गर्ने, आवश्यक ठाउँमा विश्रामस्थल बनाउने, सरसफाइ कायम गर्ने र गाउँको मौलिक संस्कृति तथा पुराना घरहरूको संरक्षण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

गाउँमा आउने आगन्तुकलाई स्थानीय खाना, कृषि उत्पादन, ग्रामीण जीवनशैली तथा स्थानीय संस्कृतिसँग जोड्न सकिए त्यसबाट स्थानीय बासिन्दाले समेत आर्थिक लाभ लिन सक्छन् ।

विशेषगरी पानीसरा डाँडा र घोरेघारी डाँडाबाट देखिने भक्तलालको दृश्यलाई प्रचार गर्न सके यो क्षेत्र निजगढकै एउटा नयाँ पर्यटकीय पहिचान बन्न सक्छ ।

पानीसरा डाँडा र घोरेघारी डाँडा : विकाससँगै संरक्षण आवश्यक

गाउँमा आधुनिक घर बन्नु र पूर्वाधार विस्तार हुनु विकासको संकेत हो । तर विकासका क्रममा प्रकृति र गाउँको मौलिक पहिचान भने हराउन दिनु हुँदैन । भक्तलालको वास्तविक सुन्दरता नै यसको हरियाली, खुला क्षेत्र, प्राकृतिक वातावरण र पुरानो बस्तीमा छ ।

त्यसैले नयाँ संरचना निर्माण गर्दा वातावरणीय पक्षलाई ध्यान दिनु आवश्यक छ । पुराना र ऐतिहासिक महत्वका घरहरू सम्भव भएसम्म संरक्षण गर्ने, खुला क्षेत्र तथा हरियाली कायम राख्ने, फोहोर व्यवस्थापन गर्ने र पानीसरा र घोरेघारी क्षेत्रको प्राकृतिक स्वरूपलाई जोगाउने हो भने विकाससँगै भाक्तलालको सौन्दर्य पनि कायम रहन सक्छ ।

पानीसरा र घोरेधारीबाट हेर्दा अझै सुन्दर देखिन्छ भक्तलाल :

भक्तलाललाई गाउँमै पुगेर हेर्नु एउटा अनुभव हो भने पानीसरा डाँडा र घोरेघारी डाँडाबाट भक्तलाललाई नियाल्नु अर्कै अनुभव हुन्छ । माथिबाट हेर्दा गाउँको समग्र स्वरूप आँखाअगाडि आउँछ ।

हरियो प्रकृतिको बीचमा बसेको बस्ती, वरपरका खेतबारी, रूखबिरुवा र नयाँ-पुराना घरहरूले भक्तलालको छुट्टै चित्र बनाउँछन् । साँझपख अस्ताउँदै गरेको र उदाउँदै गरेको सूर्यको सुनौलो किरण गाउँमाथि पर्दा भक्तलाल झन् मनमोहक देखिन्छ । प्रकृतिको हरियो रंगमा सूर्यास्तको रातो-पहेंलो रंग मिसिँदा पानीसरा डाँडा र घारेघारी डाँडा आफैँ एउटा प्राकृतिक फोटो फ्रेमजस्तो बन्न पुग्छ ।

यही दृश्यले भक्तलालको सम्भावना पनि देखाउँछ, प्रकृति, कृषि, संस्कृति र ग्रामीण जीवनलाई एउटै ठाउँमा जोडेर विकास गर्न सकिने सम्भावना देखिन्छ ।

भक्तलाल केवल गाउँ होइन, एउटा पहिचान हो

समय परिवर्तन हुँदै जाँदा गाउँको स्वरूप पनि बदलिँदै जान्छ । आधुनिक घर बन्दैछन्, सडक विस्तार हुदैछन्, नयाँ पुस्ता थप सुविधाको खोजीमा अघि बढ्दैछ । तर परिवर्तनसँगै गाउँको मौलिक पहिचान जोगाउन सकियो भने मात्र विकास अर्थपूर्ण हुन्छ ।

भक्तलालको पहिचान यसको प्राकृतिक सौन्दर्यमा छ, पानीसराको दृश्यमा छ, घोरेघारीबाट नियाल्दाको अनुभुतिमा छ, पुराना घरमा छ, किसानको मेहनतमा छ र गाउँले जीवनको सरलतामा छ ।

यो केवल एउटा सुन्दर दृश्य होइन, विगत र वर्तमानलाई जोड्‌दै भविष्यतर्फ अघि बढिरहेको गाउँको तस्वीर हो । प्रकृतिले सजाएको हरियाली, पुर्खाले छोडेको मौलिकता र नयाँ पुस्ताले थपिरहेको आधुनिकता यी तीनै पक्षको सन्तुलन कायम राख्न सके भक्तलाल निजगढको एउटा सुन्दर, आकर्षक र पहिचान बोकेको गाउँका रूपमा अझै चम्किन सक्छ ।

पानीसरा डाँडा र घोरेघारी डाँडाबाट भक्तलाललाई हेर्दा लाग्छ प्रकृतिले आफैँ बनाएको एउटा सुन्दर चित्रभित्र मानिसहरूले आफ्‌नो जीवनको कथा लेखिरहेका छन् । लेखक : संचारकर्मी उमेश घलान ।