तीकको दिन निजगढका शिवालयमा महिलाको घुइँचो, धार्मिक सहिष्णुताको सन्देश

निजगढ । हरितालिका तीजको अवसरमा मंगलबार बाराको निजगढका विभिन्न शिवालयहरूमा महिलाहरूको घुइँचो लागेको छ । बिहानैदेखि व्रत बस्ने महिलाहरू निजगढ-१३ का शिवशक्तिश्वर (वडा नं. १२ का पशुपति मन्दिर, वडा नं. ११ का शिव ब्राह्माबा वडा नं. ९ का वाक्यश्वर शिवालय र सिङ्गौल क्षेत्रका विभिन्न शिव मन्दिरहएउमा पूजा अर्चनाका लागि लाइन लागिरहेका देखिन्थे ।

पौराणिक विश्वासअनुसार तीजमा भगवान शिवलाई व्रतसहित पूजा गर्दा अविवाहित युवतीलाई मनपर्ने वर प्राप्त हुन्छ भने विवाहित महिलाले दाम्पत्य जीवन सुखमय हुने र पारिवारिक समृद्धि पाइने जनविश्वास छ । यही विश्वासका कारण तीजलाई ‘नारीहरूको महान् पर्व’ पनि भनिन्छ ।

पौराणिक कथा र सांस्कृतिक अर्थ

हरितालिका तीजको उत्पत्तिसँग देवी पार्वतीको तपस्याको कथा संग जोडिन्छ । पौराणिक ग्रन्थअनुसार पार्वतीले हिमालय पर्वतमा कठोर व्रत गरी भगवान शिवलाई वर प्राप्त गरेकी थिइन् । त्यसै दिनलाई स्मरण गर्दै महिलाहरू उपवास गरेर शिव–पार्वतीको पूजा आराधना गर्छन् । यही कारण तीजलाई भक्ति, सहनशीलता र नारीशक्तिको पर्व समेत मानिन्छ।

इतिहास र स्थानीयता

निजगढका शिवालयहरूले पनि यस परम्परालाई जीवित राखेका छन् । पुराना पुस्ताका अनुसार शक्तीश्वर गुफा मन्दिरमा स्थानीय समुदायले सयौँ वर्षदेखि पूजाआजा गर्दै आएको छ । शिव ब्राह्माबा मन्दिर आसपासका थारू, तामाङ, मधेसी, पहाडी समुदायको साझा भेट्ने थलो बनेको छ ।
रतनपुर क्षेत्रमा मिथिला सभ्यता र नेपालका पहाडी संस्कृतिको संगमस्थल भएकाले तीज पर्व यहाँ धार्मिक मात्र नभई सामाजिक ऐक्यबद्धताको पर्व बनेको छ ।

धार्मिक सहिष्णुताको अभिव्यक्ति

निजगढ बहुजातीय, बहुधार्मिक शहर हो । यहाँ हिन्दु समुदायसँगै बौद्ध र क्रीस्चियन समुदाय पनि बसोबास गर्छन् । तर तीजका दिन सबै धर्मका मानिसहरूले आ–आफ्नै तरिकाले एक–अर्कालाई शुभकामना दिने र सहिष्णुताको भाव देखाउने परम्परा बस्दै गएको छ । आस्था र धर्म फरक भए पनि तीजमा बहिनी–दिदीहरूलाई खुशी रमाइलोका कारण यसले धार्मिक सहिष्णुताको सन्देश दिन्छ ।

पर्वको भावनात्मक पक्ष

तीज केवल उपवास र पूजामा सीमित छैन । महिलाहरू दर खाने, गीत गाउने नाच गर्ने र आफ्ना दुख–सुख बाँड्ने अवसरका रूपमा पनि यसलाई लिन्छन् । तीजमा महिलाहरुले पुराना पिडाका गीत गाउने चलन छ ।

नयाँ पुस्ता र निरन्तरता

यस वर्ष पनि बालबालिका, किशोरीदेखि वृद्धा महिलासम्म शिवालयमा पूजा अर्चना गर्न उपस्थित भएको छ । कतिपय अभिभावकले आफ्ना नानी–नातिनीसहित पूजा गराएका देखिन्थे । यसरी नयाँ पुस्ताले पनि तीजलाई धर्म, संस्कृति र सहिष्णुतासँग जोड्ने अवसर पाएको देखिन्छ ।